Met de oplopende spanningen in het Midden-Oosten neemt de onrust op de beurzen toe. Oorlogen zorgen sowieso voor onzekerheid, in het Midden-Oosten in het bijzonder vanwege de sterke relatie met de olie- en gasprijs. Tot op heden valt de paniek mee.
Wel spectaculair waren de bewegingen in de olie- en gasprijs. Werd er vlak voor het begin van de oorlog nog 70 dollar neergeteld voor een vat Brentolie, begin vorige week tikte de prijs even 119 dollar aan. Het was vooral deze beweging die beleggers de nodige angst inboezemde. Vervolgens daalde de prijs in één dag weer naar 85 dollar.
Angstbarometer
De angst van beleggers kan onder andere afgelezen worden aan de zogeheten VIX-index. Deze angstbarometer liep op van 17 naar 35. Zo’n stand duidt op sterk toegenomen angst en onzekerheid in de markten.
Wat is de VIX-index?
De VIX-index wordt ook wel de volatiliteitsindex genoemd en is een veelbesproken onderwerp onder beleggers. De VIX werd geïntroduceerd in 1993 en is het symbool van de Chicago Board Options Exchange (CBOE) Market Volatility Index. Het is een populaire graadmeter van de volatiliteit van indexopties op de S&P 500-index. Oorspronkelijk werd een eenvoudige berekening gehanteerd. Na interventie van Goldman Sachs werd in 2003 een meer geavanceerde versie geïntroduceerd.
Wat meet deze index?
Er zijn twee soorten van volatiliteit: de historische en de implied volatiliteit. De historische volatiliteit slaat op de gerealiseerde bewegingen in het verleden, terwijl de implied volatiliteit betrekking heeft op de verwachte beweging in de toekomst. Er worden opties met een looptijd van 23 tot 37 dagen tot expiratie gebruikt. Hieruit wordt vervolgens een gemiddelde berekend van de implied volatiliteit voor 30-daags opties op de S&P 500-index.
Door de verwachte volatiliteit van de S&P 500 over de komende 30 dagen weer te geven, fungeert de VIX als een barometer voor de angst en onzekerheid onder beleggers. Daardoor is het een cruciale indicator voor het inschatten van de marktdynamiek.
Waarom meet de VIX juist de onzekerheid?
Dat is omdat de beweeglijkheid van aandelen en indices in onzekere tijden toeneemt. Beleggers raken door bepaald nieuws of economische ontwikkelingen in paniek, het dagelijkse volume stijgt en wat volgt zijn enorme koerssprongen.
Wanneer de beurs stijgt, zijn de koersuitslagen kleiner. De beurzen stijgen geleidelijk; dagelijkse grote bewegingen blijven uit. Normaal gesproken gaan dalende beurzen gepaard met een hogere volatiliteit en stijgende beurzen met een lagere. De markt gaat met de trap naar boven, maar met de lift naar beneden.
Wat is normaal?
Sinds de introductie van deze index heeft deze voornamelijk bewogen tussen de 10 en de 30. Een VIX van onder de 12 wordt beschouwd als extreem laag. In 2017 werd een historisch dieptepunt bereikt van 9. Het was toen echt rustig op de beurzen. Een bandbreedte van tussen de 12 en de 20 geldt als normaal. Bij een normale correctie kan de VIX boven de 20 uitstijgen. Pas bij een stand van boven de 30 is er echt sprake van paniek, gepaard gaande met forse koersdalingen. In het verleden is de index diverse keren tot ver boven de 30 gestegen.
In 1987 bestond de index nog niet. Maar was de VIX er al geweest, dan is berekend dat deze op Black Monday dan boven de 150 moet hebben gestaan. Op het dieptepunt van de kredietcrisis in 2008 tikte de VIX even een niveau van 89 aan. Tijdens de coronacrisis haalde de index de 82. Meer recent werd op Liberation Day (de dag van de invoerheffingen) een niveau van 52 aangetikt.
De geschiedenis wijst uit dat de index in tijden van paniek de neiging heeft om razendsnel te pieken. Daarna blijft de index echter nooit lang hoog. De volatiliteitspiek neemt af zodra de markt de nieuwe informatie heeft verwerkt. Uiteindelijk keert de VIX altijd weer terug naar het langetermijngemiddelde. Dat ligt op 19.
Wat kunnen beleggers met de VIX?
De markt neigt er altijd naar te herstellen na periodes van verhoogde volatiliteit. Een grap luidt dat de aandelenmarkt negen van de laatste vijf recessies heeft voorspeld. Markten reageren vaak overdreven en geduld wordt meestal beloond.
Voor kortetermijnhandelaren op de beurs is VIX een hulpmiddel (naast andere) om een geschikt moment te bepalen om in- of uit te stappen. Een hoge VIX gold in de afgelopen 33 jaar steeds als een ultiem koopmoment. Een lage VIX kan overigens wel lang aanhouden en heeft minder zeggingskracht.
Voor langetermijnbeleggers is de VIX minder van belang. Marktdalingen die verband houden met volatiliteitspieken bieden echter wel mooie koopkansen. De paniek waait immers altijd weer over.
Martine Hafkamp is algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer. Fintessa is een zelfstandig, onafhankelijk en gespecialiseerd vermogensbeheerkantoor uit Baarn, en tweevoudig winnaar van de Gouden Stier. Deze publicatie is samengesteld door Fintessa B.V. De in deze publicatie vermelde gegevens zijn ontleend aan door Fintessa B.V. betrouwbaar geachte bronnen en publiekelijk bekende informatie. Deze publicatie bevat beleggingsaanbevelingen, maar geen beleggingsadvies noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Voor de juistheid en volledigheid van de genoemde feiten, gegevens, meningen, verwachtingen en uitkomsten daarvan kan Fintessa B.V. niet instaan. Fintessa B.V. is een beleggingsonderneming en beschikt over een vergunning op grond van de Wet financieel toezicht. Fintessa B.V. staat onder toezicht van de Autoriteit Financiële Markten en De Nederlandsche Bank. Voor de uitgebreide Disclaimer verwijzen wij naar onze website www.fintessa.nl.